मौनातला आवाज
शर्वरी आणि शमिका कॉलेजच्या गेटबाहेर बसल्या होत्या. मध्यमवर्गीय कुटुंबात वाढलेल्या शर्वरीच्या डोळ्यांत पत्रकारितेची मोठी स्वप्नं होती. “मला समाजात बदल घडवायचा आहे, लेखणीने मौनालाही बोलतं करायचं आहे,” शर्वरी उत्साहाने म्हणाली. तिला एका नामांकित वृत्तपत्रात इंटर्नशिप मिळाली, पण तिच्या आईच्या चेहऱ्यावर आनंद नव्हता. “मुलीचं योग्य वय झालं की लग्न व्हायलाच हवं, संसार हीच स्त्रीची खरी ओळख,” आई म्हणाली. शर्वरीने प्रतिवाद केला, “स्त्रीची ओळख फक्त संसाराने नाही, तर तिच्या कर्तृत्वाने ठरते.” दोघींच्या विचारांत पिढ्यांचे अंतर स्पष्ट होते.
लवकरच शर्वरीचे लग्न राजूशी ठरले, जो सरकारी नोकरीत होता. लग्न उत्साहात पार पडले. सुरुवातीचे दिवस अतिशय सुंदर आणि निवांत गेले. पण हळूहळू संसाराच्या जबाबदाऱ्या सुरू झाल्या. सकाळी लवकर उठणे, स्वयंपाक, सासू-सासऱ्यांची काळजी यात ती व्यग्र झाली. एक दिवस राजू म्हणाला, “आता आपल्या संसारात छोट्या पावलांचा आवाज यायला हवा (मुलं व्हायला हवीत).” नातेवाईकही ‘गोड बातमी’साठी दबाव आणू लागले. शर्वरीला आई व्हायचे होते, पण तिला स्वतःच्या स्वप्नांसाठी थोडा वेळ हवा होता. तिने राजूला सांगितले, “मला पुन्हा लेखन सुरू करायचे आहे.” तेव्हा राजू म्हणाला, “घरात कसली कमी आहे? नोकरीची काय गरज?” राजूच्या मनात पारंपरिक विचार रुजलेले होते.
एका दुपारी तिची मैत्रीण शमिकाचा फोन आला, जिचा पहिला मोठा रिपोर्ट प्रसिद्ध झाला होता. शर्वरीला स्वतःच्या परिस्थितीची वेदना जाणवली. शमिका म्हणाली, “मुक्तता बाहेरून मिळत नाही शर्वरी, ती आतून शोधावी लागते.” हे शब्द तिच्या मनाला भिडले. तिने सकाळी घरकाम आटोपून स्वतःसाठी थोडा वेळ राखून ठेवला आणि जुन्या वहीत लिहायला सुरुवात केली. शमिकाच्या मदतीने तिने वृत्तपत्रात ‘मौनातला आवाज’ नावाचा स्तंभ सुरू केला. सुरुवातीला सासू आणि राजूने विरोध केला, पण ती मागे हटली नाही.
तिचा पहिला लेख प्रसिद्ध झाला, तेव्हा तिच्या चेहऱ्यावर मुक्ततेचे हसू होते. तिने रस्त्या कडेला फुलं विकणाऱ्या मुलीवर ‘फुलांच्या सुगंधामागची वेदना’ आणि गावातील पाणीटंचाईवर लिहिलेली लेखमाला कमालीची गाजली. तिच्या लेखनामुळे सामाजिक संस्थांनी पावले उचलली आणि गावात पाण्याचे काम सुरू झाले. राजूच्या ऑफिसमध्येही तिच्या कामाचे कौतुक झाले, तेव्हा राजूला तिचा अभिमान वाटला. त्याने फोन करून तिचे कौतुक केले. सासूबाईंनीही तिची वही वाचून, “खूप छान लिहिले आहेस,” अशी मनापासून पावती दिली.
काही काळाने, शर्वरीला ‘लेखनातून सामाजिक परिवर्तन घडवल्याबद्दल’ एका विद्यापीठात व्याख्यानासाठी आणि विशेष पुरस्कारासाठी आमंत्रित करण्यात आले. स्टेजवर उभे राहून ती म्हणाली, “आपल्या आयुष्यातील सर्वात मोठी कैद ही मनातली असते. जेव्हा आपण स्वतःवर विश्वास ठेवतो, तेव्हा त्या भिंती कोसळतात. यश म्हणजे इतरांनी दिलेल्या चौकटी मोडून स्वतःचे आयुष्य जगणे.” सभागृह टाळ्यांच्या कडकडाटाने दुमदुमले.
त्या रात्री घरी परतल्यावर शर्वरी गॅलरीत उभी राहिली. घर तेच होते, जबाबदाऱ्याही त्याच होत्या, पण तिने स्वतःचा हरवलेला आवाज आणि ओळख पुन्हा शोधली होती. तिने वहीत शेवटची ओळ लिहिली: “स्त्रीच्या पंखांना आकाशाची गरज नसते; तिला फक्त स्वतःच्या उडण्यावर विश्वास असावा लागतो.”
