श्रावण आला की गाव बदलतं.
आकाशाचा रंग थोडा अधिक निळा होतो, मातीचा वास थोडा अधिक ओला होतो आणि झाडांच्या पानांवर हिरवा रंग जरा अधिक गडद होतो.
शहरात बसून खिडकीतून पाऊस पाहताना मला नेहमी माझं गाव आठवतं.
आमच्या गावात श्रावण म्हणजे फक्त एक महिना नव्हता.
तो एक ऋतू होता.
आठवणींचा.
पहिल्या पावसानंतर अंगणात मातीचा जो वास पसरायचा, तो आजही डोळे मिटले की जाणवतो. घराच्या कौलांवर टपटपणारे थेंब, ओसरीत ठेवलेल्या चपला, अंगणात साचलेलं पाणी आणि त्या पाण्यात कागदाच्या होड्या सोडणारी आम्ही भावंडं…
आमचं बालपण त्या होड्यांमध्ये बसून कुठे कुठे फिरून यायचं.
श्रावणात सकाळ लवकर व्हायची.
आई अंगण झाडून त्यावर सुंदर रांगोळी काढायची. ओल्या मातीवर उमटलेली तिची बोटं आणि तांदळाच्या पिठाने काढलेली ती नक्षी मला एखाद्या चित्रासारखी वाटायची.
दारी तुळशीचं रोप.
त्याच्या पानांवर पावसाचे थेंब.
आणि आजूबाजूला नुकत्याच धुतल्यासारख्या दिसणाऱ्या झाडांच्या फांद्या.
श्रावणात आमच्या गावच्या रस्त्यांनाही वेगळाच रंग यायचा.
दोन्ही बाजूंनी उगवलेलं गवत.
डोंगराच्या अंगावर पसरलेली हिरवी चादर.
दूरवरून ऐकू येणारा बेडकांचा आवाज.
मधूनच एखादा कोकीळेचा सूर.
आणि आकाशात काळ्या ढगांची ये-जा.
कधी पाऊस जोरात पडायचा.
कधी रिमझिम.
कधी दिवसभर आकाश ढगाळ असायचं, पण पाऊस मात्र यायचा नाही.
अशा वेळी आजोबा अंगणातल्या लाकडी झोपाळ्यावर बसायचे.
मी त्यांच्या शेजारी जाऊन बसायचो.
“आजोबा, पाऊस का पडत नाही?”
ते आकाशाकडे पाहायचे आणि म्हणायचे,
“ढगांनाही कधी कधी आठवणींमध्ये रमायला वेळ लागतो.”
मला त्या वेळी त्यांच्या वाक्याचा अर्थ कळायचा नाही.
आज कळतो.
श्रावण म्हणजे आठवणींचा महिना असतो.
गावात श्रावणी सोमवार आला की मंदिराकडे जाणारी वाट गजबजून जायची. ओल्या मातीवरून अनवाणी चालताना पायाला चिकटणारी माती, रस्त्याच्या कडेला उगवलेली छोटी पांढरी फुलं आणि मंदिराच्या घंटांचा आवाज…
त्या सगळ्यात एक वेगळीच शांतता होती.
माझी आजी प्रत्येक सोमवारी सकाळी देवासाठी फुलं गोळा करायची.
एकदा मी विचारलं,
“आजी, देवाला एवढी फुलं कशाला?”
ती हसली.
“देवासाठी थोडी. मनासाठी जास्त.”
तेव्हा मला पुन्हा काही कळलं नाही.
पण आज तिच्या त्या वाक्याचा अर्थ समजतो.
काही गोष्टी आपण देवाला अर्पण करत नाही.
त्या आपल्या मनाला शांत करण्यासाठी करत असतो.
श्रावणात नागपंचमी यायची.
घरासमोरच्या वारुळाला आम्ही नमस्कार करायचो. आईने केलेल्या पुरणाच्या पोळ्यांचा वास घरभर दरवळायचा.
बाहेर पाऊस पडत असायचा आणि घरात चुलीवरून निघणारा धूर छपराच्या फटीतून हळूहळू बाहेर जायचा.
त्या धुरात, त्या वासात आणि त्या पावसात आमचं संपूर्ण बालपण राहत होतं.
आज अनेक वर्षांनी पुन्हा गावात आलो.
रस्ता तोच होता.
पण पायवाट थोडी छोटी वाटत होती.
कदाचित पायवाट छोटी झाली नव्हती.
मी मोठा झालो होतो.
ज्या झाडाखाली आम्ही लपाछपी खेळायचो, ते झाड अजून उभं होतं.
फांद्या वाढल्या होत्या.
खोड जाड झालं होतं.
पण मला त्याच्या सावलीत अजूनही आमचे आवाज ऐकू येत होते.
“मला सापडणार नाहीस!”
“सापडलास!”
“अरे, पुन्हा खेळूया!”
मी त्या झाडाच्या खोडावर हात ठेवला.
पानांवरून पावसाचा एक थेंब खाली आला आणि माझ्या हातावर पडला.
क्षणभर मला वाटलं—
आजोबांनी माझ्या डोक्यावर हात ठेवला.
मी वर पाहिलं.
आकाश पुन्हा काळवंडलं होतं.
पाऊस सुरू झाला.
गावाच्या मातीचा वास पुन्हा हवेत भरला.
आणि अचानक जाणवलं—
आपण कितीही दूर गेलो, कितीही मोठे झालो, कितीही शहरं बदलली…
तरी आपल्या आत एक छोटंसं गाव कायम राहतं.
त्या गावात आईची हाक असते.
आजीच्या गोष्टी असतात.
आजोबांचा झोपाळा असतो.
अंगणातली रांगोळी असते.
कागदाच्या होड्या असतात.
आणि श्रावणाचा पहिला पाऊस असतो.
मी छत्री बंद केली.
पावसातच चालत राहिलो.
कारण त्या दिवशी मला भिजायचं नव्हतं.
मला माझं बालपण पुन्हा एकदा जगायचं होतं.
आणि श्रावण…
तो तर अजूनही माझ्यासाठी दरवर्षी येतो.
फक्त आकाशात नाही.
तो माझ्या आठवणींच्या हिरव्या पानांवरही अलगद बरसत राहतो.
